08.02.2023
ANADOLU
COĞRAFYASINDA GÖRÜLEN DEPREMLER
Furkan
Ali Arı*
Doğal afetler; insanlığın
varoluşunun öncesine dayanan, dünyanın yaratılışından bu yana devam eden
süreçlerdir. Doğal afetler karşısında insanlık her daim savunmasız kalmıştır. Teknolojinin
gelişmesiyle birlikte afetlerle insanlığın mücadelesi biraz olsun
kuvvetlenmiştir. Tabii bu durum günümüzde Japonya gibi gelişmiş ülkelerin sahip
olduğu birikimle teknolojik kolayıklarla çok daha mümkün olmuştur. Anadolu
coğrafyası genç arazi yapısına sahip olması nedeniyle başta deprem olmak üzere çeşitli doğal afetleri sıkça
yaşamıştır. Peki deprem nedir, nasıl
meydana gelir?
Yerkabuğundaki
kırılmalar sonucu aniden ortaya çıkan titreşim dalgalarının geçtikleri
ortamları sarsma olayına deprem denir. Deprem öngörülebilen fakat geldiği zaman
önlenemeyen bir doğa olayıdır. Sismoloji bilimi depremleri; kırık depremler,
artçı depremler, çöküntü depremler ve deprem fırtınaları olmak üzere sıralamıştır.
Anadolu coğrafyası üzerinde yaşanmış olan depremleri Osmanlı İmparatorluğu ve
Türkiye Cumhuriyeti tarihleri içerisinde inceleyelim. Bu inceleme daha çok
depremin yaratmış olduğu harabiyet üzerine yapılacak olup deprem farkındalığı
açısından ne durumda olduğumuzu görmek amaçlıdır.
Osmanlı
Dönemi’nde Görülmüş Bazı Depremler
1509
Büyük İstanbul Depremi
Osmanlı döneminde
oluşan ilk büyük deprem olup 10 Eylül 1509 yılında meydana gelmiştir. Depremin
yıkıcılığı ve hasarı çok büyüktür. Halk bu depreme Kıyamet-i Suğra (Küçük
Kıyamet) demiştir. Vak’anüvisler (Tarih Yazıcıları) defterlere İstanbul ve
çevresinin kırk gün boyunca sallandığını geçmişlerdir. İstanbul reayasının
günlerce bağ, bahçe ve sokak gibi açık alanlarda konakladığı aktarılmaktadır. Sayısal
olarak kayda geçen veriler şöyledir:
· 4.000-13.000
insan hayatını kaybetmiş,
· 10.000
civarı insan yaralanmış
· 1070
hane harap olmuştur.
22
Mayıs 1766 Depremi
1766 Depremi
Osmanlı tarihi açısından ağır hasarlar bırakmış olup, Vak’anüvisler tarafından İstanbul’un
geçirdiği en ağır deprem olarak kayıtlara geçmiştir. Depremi takip eden artçı
depremler üç ay kadar devam etmiştir. 1766 Depremi Tsunami yaratmış ve 4.000
insan hayatını kaybetmiştir. Osmanlı Mimarisinde önemli yapılar; Topkapı
Sarayı, Fatih Camii, Yedikule, Eğrikapı, Galata, Kapalıçarşı ve Ayasofya ciddi
anlamda hasar görmüştür. Bu yapılar deprem sonrası dönemin mimarları tarafından
onarılmış ve eski sağlığına kavuşturulmuştur.
10
Temmuz 1894 Depremi
Kayıtlara Osmanlı
Döneminde meydana gelmiş son büyük deprem olarak geçmiştir. 1894 Depremi geniş
alanda hissedilmiş olup başta İzmit Körfezi ve İstanbul’da ciddi hasarlara
neden olmuştur. 1,5 yüksekliğine tsunami görülmüştür. Depreme, Büyük Hareket-i
Arz (En Büyük Zelzele, Deprem) adı verilmiştir. Tahmini olarak 1.349
insan kaybının olduğu defterlere geçirilmiştir.
Türkiye
Cumhuriyet’i Dönemi’nde Yaşanmış Depremler
Büyük
Erzincan Depremi
27 Aralık 1939,
Cumhuriyet döneminin en ciddi depremidir. Yeni kurulan bir devlet için son
derece yıpratıcı olmuştur. Yaklaşık olarak 33.000 kişi depremde hayatını
kaybederken 100.000 yaralının olduğu görülmektedir. 116.000
civarında bina yıkılmış ve Erzincan depremi 7.9 deprem şiddeti ile dünyada
meydana gelen büyük depremler arasında sayılmaktadır. Bu depremin ardından yurt çapında yas ilan edilmiştir.
Yardım konvoyları, soğukla da mücadele eden depremzedelere ancak iki gün sonra
ulaşabilmiştir. İlk kez depreme karşı önlemler tartışılmaya başlanmış; başta gazeteler
olmak üzere yazılı basın depremle nasıl yaşanması gerektiği yazmıştır. Bu
dönemde Nazım Hikmet de deprem
üzerine “Kara Haber” adlı şiirini yazmıştır.
Muradiye Depremi
Van’ın Muradiye ilçesinde 24 Kasım 1976 yılında meydana
gelmiştir. Deprem 7,5 şiddetinde gerçekleşmiş enkaz altında hayatını kaybeden insanlar
dışında enkaz zedeler -17 derece hava sıcaklığı ile mücadele etmiş ve ölümler
gerçekleşmiştir. Olumsuz hava şartları arama kurtarma çalışmalarını olumsuz
anlamda engellemiştir. Bölge içirişinde Erzincan Depreminden sonra yaşanmış en
şiddetli depremdir. Can kaybı 3.840 kişi olurken 497 kişi
yaralandı ve birçok yurttaş evsiz kalmıştır.
Gölcük Depremi
17 Ağustos 1999 çoğu vatandaşa travma olmuş Türkiye’nin
yaşadığı en büyük felaketlerden biridir. Deprem Kocaeli/Gölcük merkezli
yaşanmış olup şiddeti 7,4 büyüklüğündedir. 17 Ağustos depremi tüm Marmara
Bölgesinde, Ankara’dan İzmir’e kadar geniş bir alanda hissedilmiştir. Resmi raporlara göre 18.000'e yakın
kişinin öldüğü, 25.000'e yakın kişinin de yaralandığı bilinmektedir.
Resmi olmayan bilgilere göre 50.000 ölüm
ve 100.000 civarında yaralı olduğu
söylenmektedir. Deprem gerek büyüklük gerekse verdiği hasar
bakımından son yüzyılın en büyük
depremlerinden biridir.
Van Depremi
23 Ekim 2011 yılında meydana gelen deprem, Edremit merkezli olup 700’e yakın insan hayatını kaybetmiştir. 2.000 kişi yaralanmış ve bölgede iki buçuk ay eğitime ara verilmiştir. Yerel
halk bu süreç sonrası normal yaşamına dönmeye başlamıştır.
Kahramanmaraş
Depremi
Ülke olarak son zamanlarda yaşadığımız en büyük afet ne yazık ki, 2023
yılının ikinci ayının ilk haftasında meydana geldi . 6 Şubat 2023 saat 04.17’de
Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde 7,7 şiddetinde olan bir deprem. Tüm Türkiye
seferber oldu ve olmaya devam ediyor. Kahramanmaraş, Gaziantep, Hatay,
Osmaniye, Adıyaman, Kilis, Şanlıurfa, Diyarbakır, Malatya ve Adana hepimiz bu
illerden gelecek güzel haberlere, hayat ışıklarına tutunduk bekliyoruz.
Depremin şiddeti ve yıkıcılığı ne yazık ki çok yüksek resmi rakamlar her gün her
saat güncelleniyor. Tek umudumuz daha az hasar ve insan kaybı ile bu felaketi
atlatmak. Deprem doğal bir felaket ancak deprem değil ihmaller öldürüyor. Yaşananlarda
ders çıkararak her deprem sonrası aynı şeylerin artık konuşulmadığı bunun
yerine iyi örneklerin ve risk azaltıcı mücadelenin öne plana çıktığı bir geleceğimiz
olmasını diliyoruz.
Güzel ve umutlu haberler almak tek temennimiz. Ülkemizin ve
vatandaşlarımızın başı sağ olsun.
***
