John Kerry ve Yeniden İklim Değişikliğiyle Mücadele

 

Küresel iklim değişikliğinin ana nedeni başta sera gazı emisyonları, arazi değişimi / tahribatı ve ormansızlaşma gibi insan faaliyetleridir. İklim değişikliğiyle mücadele için uluslararası ölçekte atılan ciddi adımlar 1988 yılında Dünya Meteoroloji Teşkilatı ve Birleşmiş Milletler Çevre Programının ortak girişimi ile kurulan Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) ile başlamıştır. Bu panel hazırladığı bilimsel raporlar ile karar vericilere iklim değişikliği konusunda doğru ve yönlendirici bilgiler sunmaya çalışmıştır. IPCC ilk raporunu 1990 yılında yayınlamış olup bu rapor 1992 yılında gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansında (Rio Konferansı) Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin (BMİDÇS) kabul edilerek imzaya açılma sürecine altlık oluşturmuştur. BMİDÇS’ye yeter sayıda ülkenin taraf olmasıyla BMİDÇS 1994 yılında yürürlüğe girmiştir. Sera gazı emisyonlarının azaltılmasında gelişmiş ülkelerin sayısal taahhüt alması amacıyla hazırlanan Kyoto Protokolü de 1997 yılında kabul edilmiş ve 2005 yılında yürürlüğe girmiştir. BMİDÇS’yi bir anayasaya benzetecek olursak, Kyoto Protokolü bir yasa nev’inde küresel iklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlamak için tasarlanmıştır. Kyoto Protokolünün 1997 yılındaki mimari yapısını oluşturan ülkelerin başında Amerika Birleşik Devletleri (ABD) gelmiştir. ABD’de o dönem Demokratlar yönetimindeydi ve Al Gore iklim değişikliğiyle mücadeleyi içselleştirmiş Başkan Yardımcısı rolüyle bilinmekteydi. 2000 yılında, ABD yönetimine Cumhuriyetçilerin geçmesi ve Al Gore’un Başkanlık seçimini kaybetmesi sonucunda iklim değişikliğinin öncelikli durumu ABD’de geri düşmüş oldu. 2000-2008 yılları arasında Bush Yönetimi Kyoto Protokolüne taraf olmadığı gibi iklim değişikliğiyle mücadele için kayda değer bir federal düzenleme de yapmamıştır. 2008 yılında Demokrat lider Obama’nın yönetime gelmesiyle iklim değişikliği tekrar ABD’de öncelikli konu olmaya başlamıştır. Obama ilk iş olarak İklim Özel temsilcisi olarak Todd Stern’i atamış ve bu konuda kararlılığını göstermiştir. Todd Stern daha önce de Clinton döneminde Al Gore ile birlikte iklim değişikliği alanında çalışmış deneyimli bir müzakereciydi. Aynı dönemde uluslararası iklim müzakerelerinde yeni rejim arayışları vardı. 2007 yılında kabul edilen Bali Eylem Planı ile gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler ilkelerine göre emisyon azaltımında/sınırlandırmasında bulunma gereği ortaya çıkmıştır. Uluslararası iklim müzakereleri bu küresel sorunun ancak küresel ortak çözümlerle son bulacağını deklere etmiştir. 2008 ila 2016 yıllarında Obama yönetimi gerek iklim özel temsilcilerini atayarak gerekse dış politika argümanlarıyla tüm ülkelerin soruna çözüm ortağı ederek hem çok taraflılığa hem de iklime sahip çıkmıştır. BMİDÇS müzakereleri, G-20 ve G-7 toplantıları, OECD Bakanlar Toplantısı ve BM Ekonomik ve Sosyal Konsey altında yürütülmüş çalışmalar bu çok taraflılığın bir göstergesi olmuştur. 2015 yılı Aralık ayında gerçekleştirilen Paris İklim Konferansı tüm bu çalışmaların son durağı niteliğinde olmuştur. Böylelikle 2015 yılında Paris Anlaşması oybirliğiyle kabul edilmiştir. Paris Anlaşmasının yapım sürecinin tamamlandığı ve kabul edildiği son haftada ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’nin tüm ilgili toplantılara katılım sağlaması ve çok taraflılık yaklaşımı ruhuna uygun olarak Paris Anlaşmasının kabul edilmesindeki kararlılığı Anlaşmanın kabulündeki ana faktör olmuştur. John Kerry ilerlemiş yaşına rağmen Paris İklim Konferansının Yüksek Seviyeli Toplantılarına ve diğer toplantılara (gayri resmi ikili ve çoklu görüşmelere) geç saatlere kadar hatta sabahlayarak katılım sağlamış tabiri caizse işi şansa bırakmamıştır. Zaten Paris Anlaşması çok taraflı anlaşmalar için büyük bir başarı olarak gösterilmiş ve son büyük, kapsayıcı ve kararlı uluslararası iklim, çevre ve kalkınma anlaşması olarak yerini almıştır. Ancak Paris İklim Konferansının üzerinden bir yıl geçmeden ABD’de Obama yönetimi yerini Trump yönetimine bırakmış ve küresel iklim değişikliğiyle mücadelede geriye doğru götüren politikalar izlenmeye başlanmıştır. Bunun en belirgin örneği ABD’nin Paris Anlaşmasından çekilmesi olmuştur. Trump yönetiminin tutumu Yeşil İklim Fonu için taahhüt edilen finansal yardımın yeterince yapılmamasına ve Paris Anlaşması Kurallar Kitabı müzakerelerinde yeni küresel karbon piyasalarının (ticaret, vergi ve gönüllü anlaşmalar) durumunun açıklığa kavuşturulamamasına neden olmuştur.

 

 

Son yapılan ABD seçimleri sonucunda Biden’ın başkanlığı ile ABD’nin iklim politikalarına geri dönmesi beklenmektedir. Biden bu beklentiler altında ilk somut adımı atarak Paris Anlaşması’nın mimarlarından olan John Kerry'yi İklim Özel Temsilcisi olarak atamıştır. 2021 yılıyla birlikte Paris Anlaşmasının uygulama sürecinin hızlanacağı, küresel ölçekte düşük karbonlu ekonomiye geçişin, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele için ihtiyaç duyduğu finansman ve teknoloji transferinde ilerlemeler sağlanacağı, çok taraflılığın yeniden ana politika olarak benimsenmesiyle küresel sorunlara küresel ortak çözümler aranacağı anlaşılmaktadır. Bu büyük değişim aslında dünyada çok taraflılık gereğinin 2016 yılında kaldığı yerden devam etmesi olarak da yorumlanabilir. John Kerry’nin bu süreçte geçmişteki tecrübelerine dayanarak iklim değişikliği anlaşmaları için çalışmayan/sorunlu/zayıf maddeler veya eylemler için inisiyatif alarak süratle bir platform kuracağını tahmin ediyorum. Böyle bir duruma hazırlıklı olma adına gelişmiş ve gelişmekte olan tüm ülkelerin son birkaç yıldır izlediği iklim değişikliği politikalarını gözden geçirmesi faydalı olacaktır. Küresel iklim değişikliğinin yaşanmaması için mevcut iklim politikalarının yeniden ele alınması elzemdir.