İklim Liderler Zirvesi

2021 yılının ilk aylarından itibaren beklenen “İklim Liderler Zirvesi” 22 Nisan 2021 tarihinde gerçekleştirildi. Zirvenin ilk günkü programı yoğun bir şekilde devlet başkanlarının ve iklim değişikliği konusunda öne çıkan isimlerin küresel iklim değişikliği ile mücadele için ortaya koydukları çabalar, niyetler, taahhütler ve beklentiler üzerine oldu.

Zirveye katılan devlet başkanlarının konuşma içeriklerine geçmeden önce Zirvenin tarzı ve ele alınış biçimi hakkında bazı hususları vurgulamak isterim:

i.                 Zirve, internet altyapısına sahip herkesin canlı olarak erişebildiği bir platformda yapıldı. Böylelikle şeffaflığın sağlanması ve iklim konusunda bilgi ve farkındalığın artırılması için bu büyük bir fırsat olarak değerlendirildi.

 

ii.                ABD Başkanı ve Başkan Yardımcısının ilk açılış konuşmalarında, iklim için hemen müdahalede edilmesi gerekliliğini vurgulaması ve beklenen adımların atılması ABD seçim sürecindeki iklim vaatlerinin (walk the talk) yerine getirildiğini gösteriyor. Zaten böyle bir Zirveyi yapmak / yapabilmek doğru adımların atıldığının bir göstergesi.

 

iii.               Toplantı sahibi ABD’nin Birleşmiş Milletlerdeki ülkelerden biri olmasına rağmen BM ve onun organlarına benzer bir yaklaşımla Zirveyi yönetmesi ne kadar büyük bir inisiyatif aldığını ortaya koyuyor. Ayrıca BM Genel Sekterinin de diğer devlet başkanları gibi sırası gelince konuşmasını yapması, çok taraflılık (multilateralism) konusunda iplerin ABD’ye tekrar geçtiğini gösteriyor.

 

iv.              Zirveye katılan tüm devlet başkanlarının ağzından iklim inkarcılığı ya da benzeri ifadeler çıkmadığının görülmesi sevindirici. Maalesef kısa zaman önce iklim inkarcılığına hepimiz tanık olmuştuk!

Zirve programında ülkelerin öne çıkan açıklamalarına bakacak olursak, ABD Paris Anlaşmasına taraf olduktan sonra ikinci büyük adımı attığını gösteriyor. Ulusal Katkı Beyanını / taahhüdünü (Nationally Determined Contributions-NDC) güncelledi. 2030 yılında 2005 yılına göre seragazı emisyonlarını yüzde 50 ila 52 arasında azaltacağını taahhüt etti. ABD bunu yaparken Paris Anlaşmasının hedefine ulaşması gerektiğine ve tüm ülkelerin birlikte hareket etmesi gerekliliğine ayrıca vurgu yaptı. Özellikle son günlerde ABD’deki İstihdam Paketi çalışmalarıyla da uyumlu olarak yeni iş alanlarına ve fırsatlarına ilişkin kararlı söylemlerini bütüncül bir biçimde ortaya koymakta. Ayrıca, ABD kamu ve özel sektör finansmanının iklim için daha fazla harekete geçirilmesini savunmakta. Zaten, devlet başkanlarından sonraki oturumda Dünya Bankası, IMF, Yeşil İklim Fonu, Afrika Kalkınma Bankası ve diğer finansal kuruluşlara ayrılması bunu gösteriyor. Dahası ABD Uluslararası İklim Finans Planını bu Zirvede açıkladı. Bu planla ABD gelişmekte olan ülkelere sağlayacağı kamu iklim finansmanı iki katına ve uyum için finansmanı da üç katına çıkarmakta. Özel sektör finansmanını iklim için harekete geçirmekte. Fosil yakıtlara dayalı enerji projelerine uluslararası yardım ve finansman sağlamayı sonlandırmayı hedeflemekte ve düşük karbonlu projelere sermaye akışını desteklemekte. Özetle ABD iklim değişikliği konusuna iklim-finans-istihdam üçgeni içinde bütüncül olarak yaklaşmakta.

Gelişmiş ülkelerden Kanada da emisyonları 2030 yılında 2005 yılına göre yüzde 40-45 oranında azaltmayı taahhüt etti. Avrupa Birliği 1990 yılına göre 2030 yılındaki emisyonlarını en az yüzde 55 oranında azaltacağını söylerken, 2019 Aralık ayında açıklanan Yeşil Mutabakat ve Sınırda Karbon Düzenlemesine bolca vurgu yaptı. Burada AB piyasa araçlarını ve iktisadi düzenlemeleri birlikte ele alarak emisyon azaltımını garantilemeyi amaçlıyor. İngiltere bu yılki COP-26’nın ev sahibi olarak açıklamaları dikkatle takip edilen ülkelerden idi. İngiltere de emisyonlarını 1990 yılı seviyesinde göre 2030 yılında emisyonları yüzde 68 oranında azaltacak. Japonya 2013 yılına göre emisyonlarını 2030 yılına kadar yüzde 46 oranında azaltırken Avustralya Net-Zero emisyon hedefini en açık biçimde söyleyen ülke oldu. G-20 dönem başkanı olan İtalya da G-20 ülkelerinin emisyonlardaki payına vurgu yaparak 20 büyük ekonominin emisyon azaltımı taahhüdü almasının fark yaratacağının altını çizdi. 

Gelişmekte olan ülkelerden Zirvede öne çıkanlar Çin, Hindistan, Endonezya ve Meksika denebilir. ABD’nin açılış konuşmasından sonra ilk sözü alan Çin emisyon azaltımı için 14. Kalkınma Planı dönemindeki taahhütlerini yerine getireceğini ve daha fazla yenilenebilir enerjiye yatırım yapabileceğini ifade etti.  15. Kalkınma Planı döneminde de kömür santrallerini azaltacağını vurguladı. Çin’in karbon nötr bir ekonomiye doğru yönelmesi de iyimser bir yaklaşım olarak görüldü. Ayrıca Çin, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi altındaki temel ilkeleri bağlılığını yenilerken Ortak Fakat Farklılaştırılmış Sorumluluklar (CBDR) ilkesini Çin Yaklaşımı ile nasıl içselleştirdiğini diğer liderlerle paylaştı. Çin, kuşak – yol projesiyle daha fazla iklim dostu proje ve faaliyetlere yatırım yapılabileceği fırsatını da es geçmedi. Hindistan da tarihsel sorumluluk ilkesi ve kişi başına düşen emisyonların düşüklüğünden bahsederek esas sorumluluğun gelişmiş ülkelerde olduğunu her zamanki gibi belirtmeye devam etti. Ayrıca Hindistan, daha fazla yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği yatırımlardan bahsederken Hindistan’daki insanların zaten sürdürülebilir bir yaşam tarzına sahip olduğu konusunda emin bir biçimde açıklama yapması dikkat çekti! Bunun dışında Meksika, Güney Kore, Endonezya gibi ülkeler ulusal katkı beyanlarını (NDC) gözden geçirmeye devam eden ülkeler olarak görünüyor.

Küçük ada devletleri ve en az gelişmiş ülkeler iklim değişikliğinin yarattığı olumsuz etkilerden bahsederken Paris Anlaşmasının hedeflerine ulaşılması için daha fazla çaba gösterilmesi gerektiğini belirttiler.

Diğer taraftan piyasa ekonomisine geçiş sürecindeki ülkelerden Rusya Federasyonu’nun ulusal katkı beyanı ya da taahhüdü için bir güncelleme / değişiklik yapmaması dikkate çekiciydi. Bununla beraber uluslararası işbirliğinin artırılması, düşük karbon teknolojilerinin geliştirilmesi ve kabul edilmiş çok taraflı iklim anlaşmalarının BM şemsiyesi altında ele alınmasını vurgulaması önemli notlar arasında yer alıyor. BMİDÇS altında kendi özel bir konumu bulunan ve bunu somutlaştırmaya çalışan Türkiye, son yıllarda azalttığı emisyon miktarını ifade ederken yeni iklim değişikliği stratejisi ve eylem planları çalışmalarından bahsetti. Ayrıca sıfır atık, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği proje ve yatırımlarının sağladığı emisyon azaltım miktarları dikkat çekti. Türkiye de Çin ve Hindistan gibi tarihsel sorumluluk, Ortak Fakat Farklılaştırılmış Sorumluluklar (CBDR) ve Göreceli Kabiliyetler (RC) ilkelerini referans göstererek gelişmiş/gelişmekte olan ülke ayrımının netleştirilmesinin Paris Anlaşmasının etkin bir biçimde uygulanmasına imkân sağlayacağını dolaylı bir biçimde vurguladı.

Sonuç olarak Liderler Zirvesine ABD’nin yeni taahhütleri, Uluslararası İklim Finans Planı ve Biden yönetiminin uluslararası iklim müzakerelerine lider olarak dönüşü damgasını vurdu. Genel olarak sorunsuz ve yapıcı bir toplantı olması iyimser olabileceğimizi gösteriyor. Ülkelerin ulusal taahhütlerini (NDC) güncellemesi ve uluslararası işbirliğini vurgulaması iyimserliğimizi artırıyor. Ancak Paris Anlaşmasının hedeflerine ulaşılması için daha fazla taahhüt alınması gerektiği gerçeği güncelliğini korumaya devam ediyor…

 

Doç. Dr. İzzet Arı

22.4.2021